Özbekistan'da 1 Temmuz 2026'dan bu yana, Bakanlar Kurulu'nun 30 Haziran 2026 tarihli ve 352 sayılı kararıyla onaylanan Birleşik Ulusal Arşiv Bilgi Sistemi (ISA) yürürlüktedir. Bundan da önce, 24 Kasım 2025 tarihli ve UP-228 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca 1 Haziran 2026'dan itibaren ulusal arşivlerdeki belgelerle yapılan işlemlerde RFID teknolojisinin kullanılması zorunlu hale geldi. Bu yazıda belgelerin radyo frekansıyla kimliklendirilmesinin nasıl işlediğini ve bir arşivin RFID altyapısının hangi bileşenlerden oluştuğunu ele alıyoruz.
ISA'da belge kimliklendirme nasıl işler?
ISA'nın temel ilkesi şudur: her arşiv belgesine benzersiz bir kimlik numarası atanır ve bu işlem RFID aracılığıyla yapılır. Teknik açıdan süreç şöyle işler: dosyaya, klasöre veya kutuya, çipine kimlik numarası yazılmış bir RFID etiketi uygulanır; RFID okuyucu numarayı temassız olarak okur ve kayıt yazılımına aktarır. Bundan sonra bu kimlik numarası, belgenin kayıt kartının, saklama yerinin ve hareket geçmişinin bağlandığı bir anahtar işlevi görür. Tipik bir arşiv deposunda bunun üzerine üç çalışma senaryosu kurulur:
- envanter sayımı: personel okuyucuyla raflar boyunca yürür ve sistem, dosyaların fiili mevcudiyetini kayıt veri tabanıyla dakikalar içinde karşılaştırır;
- arama: etiket arama modundaki okuyucu, sesli sinyalle aranan dosyaya yönlendirir; dosya yanlış yere konmuş olsa bile;
- teslim kontrolü: dosyanın bir araştırmacıya veya birime teslimi ve iadesi, etiketin okunmasıyla otomatik olarak kayda geçer.
352 sayılı karara göre sistemin sahibi Adalet Bakanlığı'na bağlı “Uzarxiv” Ajansı, işletmecisi ise adalet teşkilatı bünyesindeki BİT Geliştirme Merkezi olarak belirlenmiştir. 1 Ağustos 2026'dan itibaren devlet kurumlarının arşiv belgeleri ve kayıtları ISA'da tutulacaktır (devlet sırrı kapsamındaki bilgiler hariç).
Kâğıt belgeler için pasif RFID etiketleri
Kâğıt belgelerde, pasif çipli ince, kendinden yapışkanlı etiketler kullanılır: bu etiketlerde pil bulunmaz, etiket enerjisini okuyucunun alanından alır; bu nedenle kullanım ömrü, dosyanın kendi saklama süresiyle karşılaştırılabilir düzeydedir. İki özellik, teknolojiyi özellikle arşivlerde kullanışlı kılar: etiket doğrudan görüş hattı gerektirmeden, dosya kapağının veya arşiv kutusunun duvarının içinden okunabilir; toplu okuma sayesinde ise sayfa sayfa sayım yerine bütün bir raf saniyeler içinde taranabilir. Dünyada belge ve kütüphane koleksiyonlarının yönetiminde bu tür görevler için çoğunlukla pasif UHF etiketler tercih edilir; bu, uzaktan envanter sayımı için yerleşik bir sektör yaklaşımıdır.
Arşivler için ERFID ekipmanları
ERFID, arşivler ve belge depoları için RFID sistemleri tasarlar ve devreye alır: koleksiyonun incelenmesi, belge ve kutu türlerine uygun etiketlerin seçimi, kayıt senaryolarının yapılandırılması. Setin temelini dosya ve klasörler için RFID etiketleri ile Chainway C72 el tipi UHF okuyucu oluşturur; buradaki uyumluluk teknolojinin genel kuralıdır: UHF okuyucu UHF etiketleri okur. Okuyucunun kayıt yazılımıyla birlikte çalışması, demirbaşların RFID ile envanter sayımında kullanılan mekanizmanın aynısıdır: tarama, veri tabanıyla karşılaştırma, farklılık raporu. Fiyatlandırma projeye özel yapılır; talep gönderin, mühendisimiz koleksiyonunuza uygun yapılandırmayı belirlesin.
Takvim
- 1 Haziran 2026'dan itibaren: ulusal arşiv belgeleriyle yapılan işlemlerde RFID zorunlu; birleşik arşiv bilgi sistemi devreye alındı (UP-228);
- 1 Temmuz 2026'dan itibaren: ISA'yı onaylayan 352 sayılı karar yürürlüğe girdi;
- 1 Ağustos 2026'dan itibaren: devlet kurumlarının arşiv belgeleri ve kayıtları ISA'da tutuluyor (devlet sırları hariç);
- iki yılda bir: kuruluşlar elinde bulunan arşiv belgelerini düzenler;
- 1 Eylül 2026'dan itibaren: “Shajara” soy kütüğü (şecere) hizmetinin başlatılması;
- 2030 yılına kadar: Ulusal Arşiv Fonu'nun %60'ının dijitalleştirilmesi.
Etiket ve okuyucuların kendisine ihtiyacınız varsa: Taşkent'te arşivler için RFID etiketi tedariki — ERKSONS.