2026-yil 7-avgustdan O'zbekistonda hayvonlarni majburiy identifikatsiyalash va ro'yxatga olish to'g'risidagi qonun amal qiladi — u ham uy hayvonlarini (mushuk, it), ham qishloq xo'jaligi hayvonlarini (qoramol, mayda shoxli mollar, tuya, ot, cho'chqa) qamrab oladi. Egalar uchun majburiyatlar — jumladan, ro'yxatga olinmagan uy hayvonlarini saqlash taqiqi — keyinroq, 2028-yil 1-yanvardan kuchga kiradi. Qonun hayvonni qanday usullar bilan identifikatsiya qilishni taklif etishini va bu amalda nimani anglatishini ko'rib chiqamiz.
Uch xil identifikatsiya usuli: birka, mikrochip, kombinatsiyalashgan metka
Qonun hayvonni identifikatsiya qilishning uch usulini nomlaydi: vizual birka, mikrochip yoki noyob kodli kombinatsiyalashgan metka. Uchalasi ham bir vazifani hal qiladi — hayvonga tekshirilishi mumkin bo'lgan noyob raqam berish — ammo tuzilishi har xil.
- Vizual birka — raqam bosilgan lavhacha yoki qisqich, u ko'z bilan o'qiladi; jahon amaliyotida odatda qishloq xo'jaligi hayvonining quloqiga taqiladi;
- Mikrochip — hayvon terisi ostiga joylashtiriladigan elektron identifikator bilan mo'jazgina kapsula; raqam maxsus skaner bilan o'qiladi va jahon amaliyotida ko'proq uy hayvonlari uchun qo'llaniladi;
- Noyob kodli kombinatsiyalashgan metka — bitta buyumda ko'z bilan o'qiladigan raqamni va elektron kodni birlashtirgan qurilma, bu identifikatsiyani yo'qotish yoki almashtirib qo'yish xavfini kamaytiradi.
Qonun uch usuldan birortasiga ustunlik bermaydi — aniq yechimni tanlash egasining o'ziga bog'liq va hayvon turi hamda saqlash sharoitiga qarab belgilanadi.
Yagona elektron tizimga qanday ma'lumotlar kiritiladi
Identifikatsiyalangan hayvonlar haqidagi ma'lumotlar Veterinariya qo'mitasi tasarrufidagi yagona elektron axborot tizimiga kiritiladi. Tizimga eganing PINFL va INN raqamlari, manzili va aloqa uchun telefon raqami, hayvonning emlash yozuvlari hamda uning ko'chishlari haqidagi ma'lumotlar tushadi. Alohida talab hayvonning chiqib ketishiga tegishli: uning o'limi, so'yilishi yoki mamlakatdan olib chiqilishidan keyin 7 kun ichida uni tizimdan hisobdan chiqarish kerak.
Qoramol va mayda shoxli mollar uchun noyob kodli metka: bu qanday ishlaydi
Qoramol va mayda shoxli mollar uchun «noyob kodli metka»ni amalga oshirishning amaliy variantlaridan biri — elektron quloq birkasi: passiv chip hayvonning noyob raqamini saqlaydi, o'quvchi qurilma esa uni kontaktsiz, hayvonga to'g'ridan-to'g'ri tegmasdan va unga ortiqcha stress bermasdan qabul qiladi. Hayvonlarni radiochastotali identifikatsiyalash ikkita xalqaro standart bilan tavsiflanadi: ISO 11784 identifikatsiya kodining tuzilishini, ISO 11785 esa 134,2 kGts past chastotadagi radiointerfeysni belgilaydi. Standartda ma'lumot uzatishning ikki varianti — FDX-B va HDX — ko'zda tutilgan, bular bitta tamoyilning shunchaki turli texnik ko'rinishlari, aniq bir ishlab chiqaruvchining belgisi emas. Biz gapirayotgan birkalar ICAR (International Committee for Animal Recording) tomonidan sertifikatlangan — bu xalqaro tashkilot hayvonlarni identifikatsiyalash qurilmalarini shu standartlarga muvofiqligini sinovdan o'tkazadi.
Qonun aniq bir texnologiyani belgilamaydi; RFID-birka qoramol va mayda shoxli mollar uchun «noyob kodli metka»ni amalga oshirishning amaliy usullaridan biri. Bu bizning muhandislik bahomiz, qonun talabi emas. Bunday birka qanday tuzilgani va uning shakl turlari haqida batafsil — chorvachilik uchun RFID quloq birkalari sahifasida.
Bu chorvachilik xo'jaliklari uchun nimani anglatadi
Xo'jalik uchun noyob kodli elektron metka nafaqat identifikatsiya variantlaridan biriga mos kelish usuli, balki hisob vositasi ham: bosh sonini aniq sanash, aniq hayvonga bog'langan veterinariya yozuvlari va barcha bosqichlardagi kuzatuvchanlik. Bunday hisob xo'jalikka nima berishi haqida batafsil — chorvachilik uchun RFID sahifasida. Narx loyihaga qarab hisoblanadi — ariza qoldiring, biz xo'jaligingizga qaysi identifikatsiya varianti mosligini aniqlashga yordam beramiz.
Qoramol va mayda shoxli mollar uchun birkalarning o'zini yetkazib berish kerak bo'lsa: Toshkentda qoramol va mayda shoxli mollar uchun quloq birkalarini yetkazib berish — ERKSONS.